Begrijp hoe Nederlandse democratische instellingen en verkiezingen werken.

Nederland is een koninkrijk en een democratische rechtsstaat. De koning heeft vooral formele en ceremoniële taken. Het parlement bestaat uit de Tweede Kamer en de Eerste Kamer. De regering bestaat uit de koning en de ministers; de ministers nemen politieke besluiten.

Verschillende politieke partijen kunnen samen een kabinet vormen. De minister-president leidt de vergaderingen van de ministers. De regering en het parlement hebben elk een rol bij nieuwe wetten. De Tweede Kamer kan voorstellen bespreken en veranderen; de Eerste Kamer beoordeelt een aangenomen voorstel.

Het rijk, de twaalf provincies en de gemeenten hebben verschillende taken. Op 20 september 2026 zijn Willem-Alexander de koning en Rob Jetten de minister-president. Deze namen kunnen veranderen: controleer voor een examen of uitgave de actuele officiële informatie.

Nederland is lid van de Europese Unie, de EU. Lidstaten maken op bepaalde gebieden samen regels en afspraken. Nederland moet geldende EU-regels naleven.

De EU maakt reizen, wonen, werken en handel tussen lidstaten onder voorwaarden makkelijker. Voor burgers van EU-landen gelden rechten van vrij verkeer. Voor mensen met een andere nationaliteit kunnen andere voorwaarden gelden.

Er zijn ook verkiezingen voor het Europees Parlement. Wie mag stemmen of zich kandidaat mag stellen, hangt af van de kiesregels. Zoek bij een persoonlijke vraag de actuele regels op.

Een rechtsstaat verdeelt macht zodat niet één persoon of organisatie alles beslist. De wetgevende macht maakt wetten. De uitvoerende macht voert regels uit. De rechterlijke macht beslist in rechtszaken.

Deze taken zijn in de praktijk verbonden, maar controle is belangrijk. Het parlement controleert ministers en rechters moeten onafhankelijk kunnen oordelen. Ook de overheid moet zich aan de wet houden.

Een uitspraak van een rechter moet je respecteren. Ben je het niet eens, dan kun je in sommige zaken binnen een bepaalde termijn in hoger beroep. Vraag juridisch advies om te weten of dat in jouw zaak kan.

Stel: de wet stelt regels voor de weg. De regering en uitvoerende organisaties zorgen dat die regels worden uitgevoerd; politie kan toezicht houden. Een rechter beoordeelt een geschil volgens het recht. De rollen verschillen, zodat een besluit kan worden gecontroleerd. Vraag na een uitspraak hoe en vóór wanneer hoger beroep mogelijk is.

Actief kiesrecht betekent dat je mag stemmen. Passief kiesrecht betekent dat je je kandidaat mag stellen. Door te stemmen kies je vertegenwoordigers die besluiten nemen over publieke zaken.

Nederland houdt verkiezingen voor onder meer gemeenteraad, Provinciale Staten, Tweede Kamer, Europees Parlement en waterschappen. Een referendum is een aparte vorm van raadpleging en wordt alleen gehouden waar de regels daarin voorzien.

Wie mag stemmen, verschilt per verkiezing. EU-burgers die hier wonen kunnen onder voorwaarden bij de gemeenteraad stemmen. Voor niet-EU-burgers geldt meestal dat zij minstens vijf jaar legaal en onafgebroken in Nederland moeten wonen. Controleer je stempas en de actuele regels van de Kiesraad.

Stel: je krijgt een stempas voor de gemeenteraad. Lees waar en wanneer je kunt stemmen en neem het vereiste identiteitsbewijs mee. Vergelijk wat partijen in jouw gemeente willen. Een stempas voor de gemeenteraad betekent niet automatisch dat je ook bij een andere verkiezing mag stemmen.