Democratie en rechtsstaat

Wat het officiële thema omvat

De huidige KNM-eindtermen noemen deze onderdelen. Open de hoofdstukken voor uitleg bij elk kennispunt. Het korte verhaal hierboven is een leesoefening; kijk bij DUO voor actuele exameninformatie en officiële oefenvragen.

1. 7.1Begrijp hoe Nederlandse democratische instellingen en verkiezingen werken.

   1. 7.1.1

      NederlandsNederland is een koninkrijk; de koning heeft vooral een formele rol. De democratische rechtsstaat heeft een parlement met Tweede en Eerste Kamer, meerdere politieke partijen en een regering met ministers. Parlement en regering maken wetten; de minister-president leidt de ministers. Rijk, provincies en gemeenten hebben elk eigen taken. Zoek de actuele namen van koning en minister-president op in officiële bronnen.

   2. 7.1.2

      NederlandsNederland is lid van de Europese Unie en moet gezamenlijke afspraken naleven. De EU maakt onder voorwaarden vrij reizen, wonen, werken en handel tussen lidstaten mogelijk; burgers kunnen ook aan Europese verkiezingen deelnemen volgens de kiesregels.

   3. 7.1.3

      NederlandsDe wetgevende, uitvoerende en rechterlijke macht hebben verschillende taken. Deze verdeling voorkomt dat alle macht op één plek ligt. Een rechterlijke uitspraak geldt, maar soms kun je volgens de regels in hoger beroep gaan.

   4. 7.1.4

      NederlandsActief kiesrecht betekent stemmen; passief kiesrecht betekent je verkiesbaar stellen. Er zijn verkiezingen voor gemeente, provincie, Tweede Kamer, Europees Parlement en waterschap; ook referenda kennen eigen regels. Niet-Nederlanders kunnen onder voorwaarden aan gemeenteraadsverkiezingen deelnemen, soms na vijf jaar verblijf.

2. 7.2Ken de belangrijkste wettelijke rechten en beschermingen in Nederland.

   1. 7.2.1

      NederlandsVrouwen en mannen zijn voor de wet gelijkwaardig. Zij moeten dezelfde kansen krijgen om zelfstandig keuzes te maken, bijvoorbeeld bij onderwijs en werk.

   2. 7.2.2

      NederlandsVrijheid van meningsuiting beschermt het uiten van ideeën. De wet stelt grenzen aan bepaalde uitingen, en woorden die wettelijk mogen kunnen voor anderen toch kwetsend zijn.

   3. 7.2.3

      NederlandsIedereen mag een eigen geloof, levensbeschouwing of overtuiging kiezen. Religieuze groepen regelen hun eigen zaken zolang zij de wet volgen; de regels van de staat gaan voor op religieuze of traditionele regels als die botsen.

   4. 7.2.4

      NederlandsArtikel 1 van de Grondwet beschermt gelijke behandeling en verbiedt discriminatie op gronden zoals geloof, levensovertuiging, politieke overtuiging, ras, geslacht, handicap en seksuele gerichtheid, of op welke grond dan ook. Je kunt uitsluiting melden bij een meldpunt of de politie.

   5. 7.2.5

      NederlandsDe wet beschermt je privacy. Deel alleen persoonsgegevens die een organisatie voor haar taak nodig heeft. Je kunt gegevens die een organisatie over jou bewaart inzien en zo nodig laten verbeteren.

   6. 7.2.6

      NederlandsJe lichaam is wettelijk beschermd. Ongewenste seksuele handelingen en geweld, ook thuis of tegen kinderen, zijn verboden. Dat geldt ook voor geweld uit naam van eer en voor meisjesbesnijdenis.

   7. 7.2.7

      NederlandsIn het Donorregister kun je vastleggen of je na je overlijden organen wilt doneren, niet wilt doneren of slechts voor bepaalde organen toestemming geeft. Kijk op de officiële site wat er gebeurt als je geen keuze invult.

   8. 7.2.8

      NederlandsVrouwen hebben in Nederland het recht om zelf keuzes te maken over hun leven en lichaam, bijvoorbeeld over opleiding, werk en relaties. Niemand anders mag die keuzes met dwang overnemen.