Stemmen en je verkiesbaar stellen

Bij verkiezingen kiezen mensen vertegenwoordigers die namens hen publieke besluiten nemen. Actief kiesrecht betekent dat je mag stemmen; passief kiesrecht betekent dat je je kandidaat mag stellen. Wie deze rechten heeft, verschilt per verkiezing. Daarom is het belangrijk om niet uit één stempas af te leiden dat je bij alle verkiezingen mag meedoen.

Nederland kent verkiezingen voor de gemeenteraad, Provinciale Staten, Tweede Kamer, waterschappen en het Europees Parlement. Deze bestuursorganen beslissen over verschillende onderwerpen. Een gemeenteraad houdt zich bezig met plaatselijke zaken, terwijl de Tweede Kamer de nationale regering controleert. Een referendum is een aparte raadpleging en bestaat alleen waar de regels daarin voorzien.

Nationaliteit en verblijf kunnen belangrijk zijn voor kiesrecht. EU-burgers die in Nederland wonen, kunnen onder voorwaarden bij de gemeenteraad stemmen. Niet-EU-burgers kunnen daar meestal na minstens vijf jaar legaal en onafgebroken verblijf voor in aanmerking komen. Voor andere verkiezingen gelden andere voorwaarden. De Kiesraad geeft actuele uitleg; je gemeente stuurt informatie als je voor een verkiezing mag stemmen.

Voor je gaat stemmen, kijk je op de stempas waar en wanneer dat kan en welk identiteitsbewijs je moet meenemen. Vergelijk programma’s van partijen en kies zelf. Je stem is geheim; niemand mag je dwingen te vertellen wat je stemt. Wil je kandidaat worden, zoek dan tijdig uit welke voorwaarden en stappen voor die specifieke verkiezing gelden.