Overheid en instellingen

Wat het officiële thema omvat

De huidige KNM-eindtermen noemen deze onderdelen. Open de hoofdstukken voor uitleg bij elk kennispunt. Het korte verhaal hierboven is een leesoefening; kijk bij DUO voor actuele exameninformatie en officiële oefenvragen.

1. 6.1Vind overheidsinformatie en gebruik digitale contactmogelijkheden veilig.

   1. 6.1.1

      NederlandsOverheidsberichten en afspraken verlopen vaak online. Zoek informatie op officiële websites, gebruik je BSN en DigiD veilig en vraag hulp bij een bibliotheek of andere betrouwbare plek als digitaal contact lastig is.

   2. 6.1.2

      NederlandsNaast de overheid kunnen andere organisaties helpen. Voor geldzaken zijn er bijvoorbeeld Nibud en schuldhulp; voor gezondheid de GGD; voor juridische of sociale problemen onder meer het Juridisch Loket, maatschappelijk werk en jeugdzorg. Ook een voedselbank kan ondersteuning bieden.

2. 6.2Gebruik gemeentelijke diensten en geef relevante veranderingen in je leven door.

   1. 6.2.1

      NederlandsDe gemeente houdt persoonsgegevens bij in de BRP. Geef veranderingen zoals geboorte, huwelijk, samenwonen, scheiding, overlijden, verhuizing of emigratie door; soms moet je ook de erkenning van een kind melden. De samenstelling van je huishouden kan invloed hebben op uitkeringen.

   2. 6.2.2

      NederlandsVoor een verblijfsvergunning, paspoort of rijbewijs gelden verschillende regels en loketten. Controleer bij de betrokken officiële instantie welke documenten en stappen voor jou nodig zijn.

   3. 6.2.3

      NederlandsEr bestaan verschillende verblijfsvergunningen. Zoek bij de bevoegde instantie uit hoe een aanvraag of naturalisatie werkt. Bij naturalisatie gelden ook regels over het houden van een eerdere nationaliteit, met uitzonderingen per situatie.

   4. 6.2.4

      NederlandsDe gemeente regelt lokale taken en int onder meer belastingen en heffingen voor woningen, riool, afval en parkeren. Welke rekening je krijgt, hangt af van je woning en gemeente.

3. 6.3Begrijp belastingaangiften en vraag toeslagen aan waarvoor je in aanmerking komt.

   1. 6.3.1

      NederlandsEen loonstrook laat onder meer bruto- en nettoloon zien; een jaaropgave vat je jaarinkomen samen. Bewaar de jaaropgave ten minste vijf jaar voor belastingzaken.

   2. 6.3.2

      NederlandsVoor veel mensen is aangifte inkomstenbelasting verplicht. Je kunt soms belasting terugkrijgen of juist moeten betalen; zoek hulp als het formulier lastig is. Belastinggeld betaalt onder meer onderwijs, zorg, wegen, politie en rechtspraak.

   3. 6.3.3

      NederlandsDienst Toeslagen behandelt aanvragen voor zorg-, huur- en kinderopvangtoeslag als je aan de voorwaarden voldoet. Verandert je inkomen, geef dat dan op tijd door omdat je toeslag kan veranderen. Kinderbijslag vraag je aan bij de Sociale Verzekeringsbank.

4. 6.4Begrijp wat de politie doet en volg aanwijzingen van de politie op.

   1. 6.4.1

      NederlandsDe politie beschermt mensen, houdt toezicht en handhaaft regels. Volg aanwijzingen die een agent in zijn taak geeft; bij bepaalde zeer ernstige misdrijven moet je aangifte doen. Je kunt de politie ook benaderen bij overlast, ongevallen, diefstal, geweld, oplichting of discriminatie. Vanaf 14 jaar moet je op verzoek van bevoegde personen een identiteitsbewijs kunnen tonen; in het openbaar vervoer kan dat vanaf 12 jaar gevraagd worden.

5. 6.5Vind klachtenprocedures en juridische hulp bij een slechte behandeling door de overheid.

   1. 6.5.1

      NederlandsTegen onjuiste behandeling of discriminatie door overheid of politie kun je een klacht indienen of bezwaar maken. Een gemeentelijke of Nationale ombudsman kan klachten behandelen. Corruptie door ambtenaren of agenten is verboden.

   2. 6.5.2

      NederlandsVoor een juridische vraag kun je naar het Juridisch Loket of een advocaat. Ook bij een laag inkomen kan voor bepaalde hulp een eigen bijdrage gelden die van je situatie afhangt.

6. 6.6Begrijp welke verzekeringen gebruikelijk of verplicht zijn.

   1. 6.6.1

      NederlandsEen zorgverzekering is in beginsel verplicht. Een particuliere aansprakelijkheidsverzekering is niet verplicht maar kan verstandig zijn; voor een motorvoertuig zijn aansprakelijkheidsverzekering en belasting verplicht. Bij een koophuis kan de hypotheekaanbieder een opstalverzekering eisen. Lees hoe je een verzekering afsluit en schade meldt.